Rapport over werksfeer gemeente Twenterand: ‘cultuur van duiken en wegkijken’

Het gaat om een vertrouwelijk conceptrapport dat in bezit is van RTV Oost, opgesteld door de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur. Die deed onderzoek naar de cultuur binnen de gemeente. Aanleiding was een medewerkers-tevredenheidsonderzoek (MTO) dat eind 2024 werd gehouden. Daaruit kwam naar voren dat een aanzienlijk deel van de ambtenaren zich te onveilig voelt om integriteitskwesties aan te kaarten of om kritiek te uiten. Met name richting het college van Burgemeester en Wethouders en de gemeenteraad.

Naar aanleiding van het MTO heeft het gemeentebestuur van Twenterand de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur opdracht gegeven om onderzoek te doen naar politiek-ambtelijke verhoudingen in de gemeente. Het rapport schetst hoe in de gemeente Twenterand een politieke cultuur van toedekken en wegkijken is ontstaan.

De onderzoekers voerden gesprekken met negen raadsleden, een van elke partij in de raad, alle leden van het gemeentebestuur en twintig ambtenaren, van wie enkele op het moment van publiceren van het onderzoek niet meer bij de gemeente werken. Ook een wethouder van de grootste partij in de raad, GBT, heeft intussen de gemeente verlaten. Eerder dit jaar vertrok burgemeester Hans Broekhuizen. Hij werd voorgedragen als burgemeester van Het Hogeland.

Volgens de onderzoekers is het kenmerkend voor de politieke, bestuurlijke en ambtelijke cultuur van Twenterand dat heel veel niet wordt benoemd of besproken, waardoor mensen binnen de organisatie van elkaar vervreemden, aldus het rapport.

Problemen binnen de gemeente vinden volgens het rapport hun oorsprong in een bezemwagen, die lokale partij GBT in verkiezingstijd voor de deur van het gemeentehuis parkeerde. “De boodschap leek dat eens flink de bezem door het ambtenarenapparaat gehaald moest worden. Onder meer met die belofte won Gemeente Belangen Twenterand ruim de verkiezingen”, schrijven de onderzoekers. In 2018 had de partij een absolute meerderheid in de gemeenteraad. Op dit moment heeft GBT 10 van de 23 zetels.

“Met de grote winst van de lokale partij is een politieke wind gaan waaien waarin anti-ambtenarij sentimenten aan de orde van de dag zijn”, staat in het rapport. Uit gesprekken die onderzoekers voerden met ambtenaren kwam naar voeren dat er ambtenaren zijn die negatieve ervaringen hebben met bepaalde wethouders, “met name de huidige GBT-wethouders”, aldus het rapport. “Dit gaat over omgangsvormen, inclusief beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag, maar ook over bestuursstijl en werkwijze. Volgens ambtenaren zouden die cliëntelisme en belangenverstrengeling normaliseren.”

In het rapport benoemen de onderzoekers enkele patronen die de dynamiek bepalen tussen de gemeenteraad, het college en de ambtenaren. Eén van de patronen die uit gesprekken naar voren komt, is dat wethouders bestuurlijke toezeggingen aan ondernemers en inwoners doen, die vervolgens leiden tot het onder druk zetten van ambtenaren. Omdat wethouders toezeggingen doen, zonder dit vooraf ambtelijk of binnen het college af te stemmen, ontstaan situaties waarbij ambtenaren een negatief advies uitbrengen over een reeds gedane toezegging, omdat zij geen ruimte zien in bestaande wetten.

Daarnaast is de besluitvorming vaak onnavolgbaar, stellen de onderzoekers. De manier waarop besluiten rondom lastige kwesties tot stand komen zijn moeilijk te volgen voor omstanders en laten zich ook niet goed uitleggen. Dat roept wantrouwen op, luidt de conclusie in het onderzoek.

Om de verhoudingen weer te herstellen moet Twenterand onder meer breken met de cultuur van toedekken en investeren in openheid, dialoog en toegankelijke meldprocedures. Daarnaast moet er een begeleidingscommissie komen die toeziet op het herstel van de verhoudingen. In die commissie moeten raadsleden, ambtenaren en collegeleden zitting nemen. Waarnemend burgemeester Gerrit Jan Gorter moet als voorzitter van de commissie worden benoemd. Een extern begeleider moet in de gaten houden of er sprake is van herstel.